Tham luận tại đại hội: Những phẩm chất cần có của người lãnh đạo Giáo hội

Thứ năm - 18/05/2017 20:27

Tham luận tại đại hội: Những phẩm chất cần có của người lãnh đạo Giáo hội

Phật giáo được xem như một “tổ chức”, một “thành phần” trong muôn ngàn các tổ chức và thành phần của xã hội. Bởi vậy, Phật giáo ít nhiều phải có trách nhiệm trong công cuộc đổi mới và phát triển của đất nước ngày nay. Muốn vậy, việc trước tiên Phật giáo phải làm chính là củng cố đội ngũ trong tổ chức của mình, nhất là đội ngũ lãnh đạo. Nói thế không có nghĩa là đội ngũ lãnh đạo Phật giáo hiện nay đã yếu kém, mà có nghĩa là xây dựng một đội ngũ mới, đội ngũ không chỉ hoàn thiện về mặt đạo đức mà còn phải hoàn bị về kiến thức để thích ứng với con người và xã hội hôm nay.
PHẨM CHẤT CẦN CÓ CỦA NHÀ LÃNH ĐẠO PHẬT GIÁO
TRONG XÃ HỘI NGÀY NAY

Tham luận của Ban Trị sự GHPGVN huyện Châu Đức
Trưởng Ban Trị sự GHPGVN huyện Châu Đức
Tác giả: Đại đức Thích Chiếu Hiền,
 
Nếu xã hội được xem như một cơ thể sống, thì con người và các thành phần trong xã hội ấy được ví như các tế bào, các bộ phận trong cơ thể kia. Từ đấy, sự hư hỏng của một cá nhân, sự sụp đổ của một tổ chức sẽ ảnh hưởng rất lớn đến cơ cấu xã hội nói chung. Do đó, việc lãnh đạo và lãnh đạo như thế nào để ổn định một tổ chức, để đưa xã hội đi lên là vấn đề vô cùng cấp bách và cần thiết hơn bao giờ hết, nhất là trong xã hội ngày nay, xã hội của khoa học không ngừng phát triển về mọi mặt.
Phật giáo được xem như một “tổ chức”, một “thành phần” trong muôn ngàn các tổ chức và thành phần của xã hội. Bởi vậy, Phật giáo ít nhiều phải có trách nhiệm trong công cuộc đổi mới và phát triển của đất nước ngày nay. Muốn vậy, việc trước tiên Phật giáo phải làm chính là củng cố đội ngũ trong tổ chức của mình, nhất là đội ngũ lãnh đạo. Nói thế không có nghĩa là đội ngũ lãnh đạo Phật giáo hiện nay đã yếu kém, mà có nghĩa là xây dựng một đội ngũ mới, đội ngũ không chỉ hoàn thiện về mặt đạo đức mà còn phải hoàn bị về kiến thức để thích ứng với con người và xã hội hôm nay.
Trải qua hơn 25 thế kỷ, Phật giáo đã tồn tại và phát triển trên mảnh đất Việt Nam, bằng chính hơi thở của hơi thở Việt Nam, trái tim của trái tim Việt Nam và tâm hồn của tâm hồn Việt Nam. Điều đó cho thấy rằng, Phật giáo tồn tại vì con người chứ không phải vì Phật giáo. Mà nói đến con người là nói đến một cá thể có đầy đủ tâm sinh vật lý đang tồn tại trong một điều kiện và môi trường nhất định. Nghĩa là con người trong thời kỳ nguyên thủy không phải là con người trong thời đại phong kiến, lại càng không phải là con người trong xã hội ngày nay. Do đó các nhà lãnh đạo Phật giáo phải hiểu thế nào là cuộc đời hôm nay với những nhu cầu trí tuệ, tình cảm và điều kiện sinh hoạt của nó để cho việc phục vụ có hiệu quả hơn. Nếu chúng ta cứ bảo thủ, đóng khung thì chắc chắn Phật giáo sẽ đi đến tình trạng khô cằn và vô hiệu hóa.
Trước đây hơn 25 thế kỷ, cha ông chúng ta có đưa ra các tiêu chuẩn cho một nhà lãnh đạo Phật giáo bao gồm:
  • Tuổi đạo phải đủ mười hạ.
  • Phải biết rõ các trường hợp trì và phạm, khinh và trọng về giới luật.
  • Kiến thức phải rộng rãi.
  • Có đủ khả năng giải quyết những tâm tư, khúc mắc của đệ tử.
  • Có khả năng đoạn trừ tà kiến cho đệ tử.
Như thế, vấn đề “tiêu chuẩn” hay “phẩm chất” của một nhà lãnh đạo Phật giáo thật ra đã được đề cập từ rất sớm nhưng nó chỉ mang ý nghĩa tổng quát.
Trong bài tham luận nầy, với tiêu đề “Phẩm Chất Cần Có Nơi Nhà Lãnh Đạo Phật Giáo Trong Xã Hội Ngày Nay”, chúng tôi không hề có tham vọng thiết lập một số tiêu chuẩn nào đó cho một nhà lãnh đạo Phật giáo, mà đấy là tiếng nói, là nguyện vọng của một Tăng sĩ đang sống trong lòng của Giáo hội.

1. Tự tin
Trong Phật giáo, niềm tin được xem như điều kiện không thể thiếu trong sự nghiệp giác ngộ. Kinh Hoa Nghiêm chép:
“Tín vi đạo nguyên công đức mẫu
Tín năng trưởng dưỡng chư thiện căn
Tín năng siêu xuất chư ma đạo
Tín năng thành tựu quả Bồ Đề.”
Ở phương diện lãnh đạo cũng thế, chữ “tín” mang một ý nghĩa rất quan trọng, nhất là “tự tín”. Tự tín là tin vào chính mình, tin vào chính mình là tin ở mục đích, đường lối, việc làm của mình là đúng, chắc chắn sẽ thực hiện được. Tin như thế ta mới vượt qua được mọi cám dỗ, thử thách; tin như thế ta mới đứng vững trước cơn lốc khen chê, mới không bị chao đảo trước làn sóng dư luận. Người lãnh đạo mà không “tự tin” là kẻ bất tài, là người thiếu lập trường. Mà đã là bất tài và thiếu lập trường thì không thể lãnh đạo, nếu có chút “thân thế” hoặc “cơ may” được lên làm lãnh đạo thì cũng chỉ là kẻ phá hoại. Bởi thế, tự tin là phẩm chất không thể thiếu nơi người lãnh đạo.
 
2. Chủ động và kiên trì trong việc giải quyết mọi vấn đề
Chủ động là làm chủ hành động và đường hướng của mình, không để tình thế hoặc đối phương chi phối. Kiên trì là không thay đổi ý chí, lập trường trước mọi khó khăn, trở lực. Lãnh đạo là người phải tiếp nhận và giải quyết mọi vấn đề trong các tình huống khác nhau. Tình huống thì đa dạng - đơn giản có, phước tạp có. Do đó, chủ động và kiên trì không thể thiếu trong lúc giải quyết vấn đề. Vì rằng thiếu chủ động thì bị người khác điều khiển, thiếu kiên trì thì mọi việc không thể dàn xếp ổn thỏa. Người hay nóng tính, dễ duôi, lúc ngã bên này, lúc theo bên nọ thì dứt khoát không thể là người lãnh đạo.
3. Chịu đựng sự căng thẳng
Chịu đựng sự căng thẳng” thật sự có cần thiết đối với một nhà lãnh đạo Phật giáo hay không? Vì tất cả “Pháp” là huyễn hóa, là hư vọng kia mà! Ở đây ta chỉ áp dụng cho những người “rất người” mà thôi, còn các bậc “xuất trần thượng sĩ” thì miễn bàn.
Cha ông ta có câu:
Ca-sa vị trước hiềm đa sự
Trước dĩ ca-sa sự cánh đa.”
Nghĩa là:
Ca-sa chưa mặc than nhiều việc
Được mặc ca-sa việc lại nhiều.”
Thật vậy, người lãnh đạo Phật giáo là người tự nguyện “làm dâu trăm họ”, do dó, nếu thiếu đi sự nhẫn nại thì thất bại ngay. Mặc khác, trong cuộc sống, những việc vừa lòng thì ít mà nghịch ý thì nhiều, đôi lúc công việc đến dồn dập nếu mình không có sức chịu đựng thì làm sao lãnh đạo? Thế nên người lãnh đạo có khả năng chịu đựng càng cao thì công việc càng dễ thành. Bằng ngược lại, dễ nổi nóng, gương mặt lúc nào cũng cau có thì gây cảm tình với người khác còn khó nói chi đến lãnh đạo họ.

4. Sẵn lòng nhận trách nhiệmIMG 5377 (Copy)
Trong cuộc sống, thất bại và thành công là cặp phạm trù song song tồn tại. Do đó, vấn đề là biết nhìn thẳng và đứng lên trong những lần thất bại chứ không phải sợ hãi thất bại. Vì tất cả đều có giá trị của nó. Trong bài thơ Vấp, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có viết:
Mỗi lần vấp là một lần bớt dại
Tuy hơi đau nhưng có ngại chi anh
Trên đường đời dù lắm nẻo chênh vênh
Ta mạnh bước không bao giờ biết mỏi …..”
Tuy thế, xưa nay mấy ai dám nhận sai lầm về mình khi mình vi phạm, nhất là người có địa vị? Thật dễ hiểu, danh vọng càng cao, địa vị càng lớn thì ông thần “tự ái” theo đó lớn dần. Bắt nạt người khác, trách mắng người khác thì dễ nhưng trở lại trách mắng những sai lầm của chính mình thì rất khó. Bởi vậy đức Phật dạy: “Thắng trăm ngàn kẻ địch ngoài sa trường thì dễ, chiến thắng bản thân mình thì khó”. Do đó, để bảo vệ “tự ngã” người ta đã không ngại đổ lỗi, chạy trốn trách nhiệm của mình. Nhưng đấy là việc làm không mấy khôn ngoan đối với người lãnh đạo, vì rằng người dưới quyền sẽ nghĩ gì khi họ hiểu ra điều đó? Thiết nghĩ, người lãnh đạo mà dám nhận sai lầm về mình khi vấp phải không những giá trị không bị giảm, mà hành động can đảm đó chính là bài pháp không lời có sức thuyết phục rất lớn đối với những người dưới quyền. Chúng tôi cho rằng đây cũng là cái “đức” cần phải có nơi người lãnh đạo, nhất là người lãnh đạo Phật giáo.
 
5. Dân chủ nhưng quyết đoán, hòa đồng nhưng không theo đuôi đám đông
Dân chủ là một phương pháp rất được nhiều người áp dụng, vì nó khai thác được nhiều sáng kiến, kinh nghiệm của những người dưới quyền, của tập thể. Mặt khác, nó còn tạo ra được sự thỏa mãn lớn cho người dưới quyền. Bởi lẽ họ có cảm giác như mình được thực hiện những công việc do chính mình đề ra. Tuy nhiên, người lãnh đạo không phải lúc nào cũng ỷ lại tập thể, mà phải có lập trường và hướng đi riêng của mình. Vì người lãnh đạo nếu mọi công việc đều theo đuôi đám đông thì còn gì là lãnh đạo? Nói thế như có vẻ mâu thuẫn với chủ nghĩa dân chủ, nhưng kỳ thật người lãnh đạo là người có khả năng tiếp nhận, phân tích và tổng hợp mọi dữ kiện để mở ra một lối đi được xem như là phù hợp và đúng nhất cho tập thể. Chính khả năng này làm cho người lãnh đạo khác biệt với những người không phải là lãnh đạo.
 
6. Rộng lượng dễ tha thứ
Trong tập thể, nội qui có chức năng đảm bảo tính trật tự và kỷ luật chung cho mọi người. Nó giúp tập thể đi ra khỏi rối loạn, và vì vậy, nó là sản phẩm được làm ra từ những rối loạn, mất trật tự của cá nhân và tập thể. Chính vì thế mà bản tính của nó rất linh động. Ấy vậy, khi con người sử dụng nó đã tước bỏ đi tính linh động này, biến nó thành một cái “ách”, cái “khuôn” hơn là một dụng cụ để bảo vệ an ninh và hạnh phúc cho cá nhân và tập thể. Nói thế có nghĩa là phải sử dụng nó đúng chỗ, phải biết mở ra một lối thoát cho người dưới quyền khi họ đã cố ý hay vô tình vi phạm.
 
7. Biết lắng nghe sự đóng góp của người khác
Người xưa nói: “Việc người thì sáng, việc mình thì lú”. Tại sao? Khi ta là người trong cuộc, ta dễ bị các điều kiện tâm sinh lí kích động, dễ bị chi phối bởi các quy luật “công - tư” nên không còn đủ sáng suốt trong công việc. Do đó rất cần sự góp ý của người khác. Tuy nhiên người lãnh đạo ít ai muốn người dưới quyền xen vào quyết định của họ, họ chỉ muốn những người dưới quyền của họ hoan hô vạn tuế hết mình với những đường hướng và quyết định của họ, mà đôi lúc, những quyết định và đường hướng đó có vẻ sai lầm và ngu xuẩn. Người lãnh đạo Phật giáo là người phải có khả năng lắng nghe, nghe để hiểu những tâm tư và nguyện vọng của người dưới quyền, nghe để chỉnh lại những sai lầm mình sắp vấp phải. Được như thế, việc lãnh đạo và mục đích của tập thể mới đảm bảo tốt được.
 
8. Sức khỏe tốt
Sức khỏe là điều kiện không thể thiếu nơi người lãnh đạo. Chúng ta có thể tin rằng một người lãnh đạo công việc trôi chảy trong khi cơ thể của họ đang trong tình trạng suy nhược, bệnh tật chăng? Do đó, người lãnh đạo phải có sức khỏe tốt. Sức khỏe tốt ở đây, theo chúng tôi có 2 mặt: Đó là sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần. Sức khỏe thể chất là sức khỏe của một cơ thể không tật bệnh; sức khỏe tinh thần là không bị lú lẫn. Nếu như người lãnh đạo rơi vào một trong hai trường hợp suy nhược về thể xác và tinh thần thì nên nhường quyền lãnh đạo lại cho người khác. Chúng ta cần đặt quyền lợi tập thể lên trên, đừng vì tư lợi và danh vọng cá nhân mà nhận chìm con thuyền Giáo hội theo sức khỏe cằn cỗi của mình.
 
9. Thẳng thắn, cương trực trong cư xử
Phải chăng người lãnh đạo lúc nào cũng cần đến thẳng thắn và cương trực? Thế nào là thẳng thắn? Thế nào là cương trực? Thẳng thắn là không quanh co, cương trực là dám nói thẳng ý kiến của mình theo lẽ phải trong bất cứ trường hợp nào. Theo chúng tôi, thẳng thắn và cương trực phải sử dụng đúng lúc, đúng nơi và đúng người. Bởi lẽ không một người lãnh đạo nào muốn để lại một ấn tượng bất hảo trong lòng người khác. Thế nên người lãnh đạo cần phải có một thái độ cẩn trọng và nhã nhặn trong lúc cư xử để mang lại niềm vui và lợi ích cho mọi người. Cố nhiên, nó khác với không nói thẳng là bị sức ép từ quyền lực của người khác, vì tư lợi cá nhân khống chế, vì tình riêng bịt miệng. Do đó vấn đề là ở chỗ “tiến” và “thoái” đúng lúc.
 
10. Khiêm tốn
Khiêm tốn là cái nhìn và thái độ đúng mức trong việc đánh giá tự thân. Nghĩa là không tự cao, tự phụ. Tự cao là tỏ ra hơn người. Tự phụ là đánh giá quá cao về mình. Lãnh đạo Phật giáo là người phải có cái nhìn “khách quan” về tài năng và đạo đức của mình. Chính cái nhìn này sẽ mở lối cho ta vươn tới. Bằng ngược lại với vẻ mặt vênh váo, với thái độ kênh kiệu không chỉ tạo ra một mẫu người khó nhìn, mà còn là nguyên nhân chính dẫn đến mọi thất bại trong cuộc sống.
 
11. Đặt việc chung lên hàng đầu
Người xuất gia là kẻ “Hủy hình thủ khí tiết, cát ái từ sở thân”. Nghĩa là cái “tôi” và cái “của tôi” không còn chi phối nữa. Như thế liệu việc đưa ra vấn đề “chung - riêng” có hợp lý chăng? Thiết nghĩ: “Hủy hình thủ khí tiết, cát ái từ sở thân”. Về mặt lý tưởng là cái gì đó mà chúng ta đang vươn tới, mặt khác chúng ta có “Hủy hình thủ khí tiết, cát ái từ sở thân” chưa hay chỉ là việc “bỏ cái này vớ lấy cái kia”? Do đó, người lãnh đạo Phật giáo phải nhìn lại chí hướng, việc làm và mục đích của mình để loại bỏ những gì được xem như riêng tư nếu có. Được thế chúng ta mới thoát được gông cùm của cái tư, để dùng tất cả thời gian và tâm trí vào việc chung, việc mà chúng ta thường gọi là: “Tác Như Lai sứ, hành Như Lai sựđấy!
 
008 (Copy)12. Dám hy sinh vì mục đích chung
Mục đích chung ở đây là lý tưởng, là mục tiêu mà tập thể đang hướng đến. Trong cuộc sống không phải lúc nào cũng “thuận buồm xuôi gió”, mà có lúc chúng ta phải đối đầu với muôn trùng trở lực. Lãnh đạo là người “Đứng mũi chịu sào”. Do đó, nếu phải hy sinh thì người lãnh đạo là người hy sinh trước tiên. Hy sinh ở đây không hẳn là tính mạng, mà là tất cả những gì có thể bảo toàn mục đích và lợi ích chung cho tập thể.
Xét cho cùng, muốn trở thành một nhà lãnh đạo Phật giáo đúng nghĩa, ắt hẳn ít nhiều phải có hy sinh. Hy sinh là cái đinh, là tấm ván đóng thành chiếc ghế lãnh đạo.
 
13. Biết dùng người dưới quyền
Bất luận ở lĩnh vực nào, ở không gian và thời gian nào, gần như 100% những người lãnh đạo đều thích người khác tâng bốc, ca ngợi và tuyệt đối vâng lời mình. Vì nắm được nhược điểm ấy mà không ít kẻ dã tâm đã lợi dụng đầu gối và tấc lưỡi của hắn trong từng bước thăng quan tiến chức. Bởi thế, người lãnh đạo, nhất là lãnh đạo Phật giáo, phải sáng suốt trong công việc nhìn người, đừng vì sự gần gũi, tâng bốc và vâng lời của kẻ dưới mà dùng họ vào trong cơ cấu lãnh đạo. Bởi lẽ, có những người kia gần như 90% chỉ là kẻ “thượng đội, hạ đạp” chứ tài và đức thì thật sự rỗng tuếch. Bên cạnh đó, có những kẻ tài đức thật sự, rất được lòng mọi người nhưng có một vài quan điểm bất đồng với lãnh đạo thì bị trù dập với đủ lý do không chính đáng, mà chỉ là hiềm khích cá nhân. Nếu là người lãnh đạo giỏi thuyết phục người này thì sự đóng góp của họ vào công việc chung không nhỏ. Mặt khác, mỗi người có một cá tính và khả năng chuyên biệt, bởi thế người lãnh đạo cần phải đặt họ vào đúng vị trí để công việc trôi chảy; bằng ngược lại, guồng máy sẽ bị xáo trộn, công việc sẽ ứ đọng bởi những người đang thực hiện những công việc ngoài khả năng của mình.
 
14. Điềm đạm
Điềm đạm là phong thái ung dung, nhàn nhã. Nó không phải là hình thức khô cứng do khổ luyện có được, nó là một sản phẩm được làm ra từ một tâm hồn thanh thản. Có lẽ đây là một điểm khác biệt rõ nhất giữa một nhà lãnh đạo Phật giáo và không phải Phật giáo. Nếu bạn đã hơn một lần tiếp cận với bậc lãnh đạo Phật giáo “chính hiệu”, dẫu vị ấy chưa nói gì và làm gì cho bạn, chỉ với gương mặt phúc hậu, hiền từ được toát ra từ vị ấy cũng đủ làm cho bạn thoải mái rồi; bằng ngược lại, với vẻ mặt dữ tợn, lúc nào cũng tỏ ra gắt gỏng, nóng nảy, bực bội thì hãy coi chừng, hổ dữ đấy! Do vậy, nhà lãnh đạo Phật giáo ít nhiều phải có an lạc bên trong, sự điềm tĩnh bên ngoài để cảm hóa người khác.
 
15. Nhiệt tâm trong công việc
Lãnh đạo người khác, một công việc không nhỏ, do đó các nhà lãnh đạo cần phải thận trọng hơn. Cha ông chúng ta dạy: “Hãy liệu cơm mà gắp mắm”. Nghĩa là hãy nhìn lại khả năng của mình rồi nhận lãnh nhiệm vụ. Sau khi nhận lãnh, hãy làm với tất cả trái tim và khối óc của mình. Không nên vì danh vọng, lợi dưỡng, quyền lực, hãy vì niềm vui và hạnh phúc của người khác mà làm việc với tất cả trách nhiệm tự thân.
 
16. Không lợi dụng quyền lực
Một cách chung nhất, quyền lực là năng lực của chủ thể trong việc ảnh hưởng tới đối tượng. Ảnh hưởng tốt gọi là quyền lực hợp pháp, ảnh hưởng xấu gọi là lợi dụng quyền lực. Mặt khác, quyền lực sử dụng không đúng lúc, đúng nơi, đúng người cũng được xem là lợi dụng quyền lực. Trong quá trình ảnh hưởng, tác động đến người khác, người lãnh đạo Phật giáo không nhất thiết phải sử dụng đến quyền lực, vì đó là phương pháp không mấy hay ho gì. Phương pháp hay nhất trong việc cảm hóa người khác của nhà lãnh đạo Phật giáo là tình thương và sự lo lắng. Đây là ảnh hưởng rất nhẹ nhàng nhưng vững chắc, và không sợ xảy ra trường hợp phản tác dụng. Sự “ảnh hưởng” hay “mối quan hệ” này mang tính truyền thống được khai nguồn từ Đức Phật Gotama. Ấy vậy mà những người con hiện nay của Ngài, các nhà lãnh đạo Phật giáo, đã ứng dụng “quyền lực” như thế nào đó để dẫn đến tình trạng những đứa cháu của Ngài, các Tăng Ni phải cảnh báo rằng: “Không được lợi dụng quyền lực”!
 
Kính thưa toàn thể Đại biểu, 16 phẩm chất chúng tôi vừa trình bày, vẫn biết đây chưa phải là tiêu chuẩn tối ưu của một nhà lãnh đạo Phật giáo, vì nó phải cần bổ sung một số “năng lực” cần có nữa. Chúng tôi tin rằng, đứng trước xu thế phát triển của xã hội nói chung và Phật giáo nói riêng, các nhà lãnh đạo Phật giáo hiện nay phải nỗ lực hoàn thiện những phẩm chất cần có của mình xem như yếu tố không thể thiếu trong việc củng cố guồng máy lãnh đạo.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây